شبكه سازي آزمايشگاه هاي ميكروالكترونيك كشور، تبيين ضرورت و بيان راهكارهاي عملياتي(۱)

توسعه و رشد High Tech در هر كشوري، وابسته به ايجاد زيرساخت هايي مي باشد. از جمله اين زيرساخت ها، آزمايشگاههاي تحقيقاتي هستند كه بستر پژوهش را براي محققين دانشگاهي و صنعتي فراهم مي آورند. آزمايشگاههاي ميكروالكترونيك كشور، با وجود شرايط سخت تحريم در سالهاي پس از انقلاب ايجاد شده و با دشواري بسيار خود را سرپا نگه داشته اند و مواد اوليه و تجهيزات خود را فراهم نموده اند.

مقدمه

توسعه فناوري در هر رشته نيازمند وجود زيرساخت هايي است كه شرايط حداقلي را براي رشد و توسعه آن فناوري فراهم كنند. اين زيرساخت ها مي توانند در مراحل بعدي سبب افزايش سرعت رشد فناوري در كشورها بشوند. در اين ميان فناوريهاي با تكنولوژي بالا به علت پيچيدگي هاي متعددي كه دارند نيازمند توجه ويژه اي هستند، بخصوص كه وجود عوامل محيطي همچون تحريم، سودآورتر بودن برخي حوزه هاي غير مرتبط با فناوري در كشور، عدم وجود حمايت كافي از فناوريهاي با تكنولوژي بالا در كشور، روند رشد اين فناوريها را در كشور ما كند كرده است.

حوزه ميكروالكترونيك نيز به عنوان يكي از مصاديق فناوري هاي با تكنولوژي بالا از جمله زمينه هايي است كه علي رغم اينكه كشور بر اساس سياستهاي پذيرش دانشجوي خود، مزيت هاي انساني قابل توجهي در آن دارد، همچنان از جايگاه قابل انتظار خود برخوردار نبوده و از برخي مشكلات پيش پاافتاده رنج مي برد. از جمله زيرساختهاي مهم توسعه فناوري هاي High Tech، آزمايشگاههاي تحقيقاتي دانشگاهي و صنعتي مي باشند. لذا در اين گزارش راهكاري مبتني بر شبكه سازي آزمايشگاههاي ميكروالكترونيك، به منظور افزايش كارآمدي ساختار آزمايشگاههاي كشور پيشنهاد خواهد گرديد.

• هدف از تهيه اين گزارش

هدف اوليه اين گزارش كه در چهار قسمت ارائه خواهد شد ايجاد اشتراك نظر بين سياستگذاران، تحليلگران و صاحبنظران حوزه فناوري ميكروالكترونيك در اين بخش بوده و هدف ديگر آن پيشنهاد يك برنامه عملياتي به مسئولين حوزه سياستگذاري صنعت الكترونيك كشور (اعم از ستاد فناوري راهبردي ميكروالكترونيك كشور در معاونت علمي رياست جمهوري، و نهادهاي مرتبط در وزارت صنعت، معدن و تجارت) در جهت حل مسائل آزمايشگاههاي ميكروالكترونيك كشور مي باشد، تا از اين منظر شاهد اقدام عملي موثري در رفع بخشي ازموانع اين حوزه باشيم.

• ساختار گزارش

در فصل اول اين گزارش تلاش خواهد شد تا تبييني از شبكه مسائل آزمايشگاههاي ميكروالكترونيك ارائه گردد. اين فصل به بررسي موشكافانه مشكلاتي كه بر سر راه توسعه فناوري ميكروالكترونيك در بخش آزمايشگاهي وجود دارد، خواهد پرداخت. سپس در فصل بعد، ايده شبكه سازي مورد بررسي قرار خواهد گرفت. اين فصل تلاش خواهد كرد تا نشان دهد كه چگونه بسياري از مشكلات اين بخش توسط ايده شبكه آزمايشگاهها حل شده و يا از شدت مشكل آن كاسته خواهد شد.

در ادامه در فصل چهارم، پيشنهاد متعارف و تفكر رايجِ ايجاد مركز ملي، مورد نقد و بررسي قرار گرفته و شبكه آزمايشگاهها به عنوان جايگزيني براي طرح مربوطه پيشنهاد خواهد شد.

در نهايت در فصل پنجم تجربه ستاد فناوري نانو و بخصوص معيار ارزيابي كارآمدي اين شبكه در كشور مورد بررسي قرار خواهد گرفت. اين فصل همچنين تلاش كرده است تا با رويكردي نقادانه برخي از ايرادات شبكه آزمايشگاههاي نانو را نيز مورد بررسي قرار دهد تا مسئولين مربوطه بتوانند با بهره گيري از تجربيات ستاد نانو، ساختار كارآمدتري را در قالب شبكه آزمايشگاههاي ميكروالكترونيك در كشور پياده سازي نمايند.

فصل ۱: بررسي مشكلات و معضلات تجهيزات آزمايشگاه هاي ميكروالكترونيك در كشور

۱-۱- طرح مساله

در اين بخش مشكلات و معضلات آزمايشگاه هاي كشور مورد بررسي و تدقيق قرار گرفته و تلاش خواهد شد شبكه مسائل اين حوزه شناسايي شود.

• مشكلات حوزه خريد دستگاهها

 يك بخش از مشكلات شبكه آزمايشگاهها، به مشكلات حوزه خريد دستگاهها باز مي گردد.

• خريد بدون نياز سنجي و نبود مكانيزم اولويت بندي نيازها

 در بسياري از موارد خريد تجهيزات در آزمايشگاههاي كشور بدون انجام نياز سنجي دقيق انجام مي شود و بعضا تجهيزاتي كه نياز نيست خريداري شده و يا تجهيزاتي كه به شدت مورد نياز است، خريداري نمي-گردند. در واقع در كشور مسير خريد از پايين به بالاست و نقشه كاملي از نيازهاي دانشگاه ها و مراكز تحقيقاتي به تجهيزات آزمايشگاهي وجود ندارد. ميزان نياز كشور، اولويت خريد تجهيزات، نحوه توزيع آنها در كشور مواردي هستند كه بايستي در خريد تجهيزات به دقت بررسي شوند. اما متاسفانه در حال حاضر در خريد تجهيزات آزمايشگاهي، ميزان پيگيري شخصِ خريدارِ تجهيزات (استاد دانشگاه) و اثرگذاري و روابط مالي وي جزو عوامل اصلي تاثيرگذار هستند. در موارد متعددي نيز ملاحظه شده است كه با گذر اندك زماني از خريد تجهيزات، استاد مربوطه نيز از خريد انجام شده پشيمان شده است ‏[۱] .

نبود مكانيزمي براي اولويت بندي نيازها در كشور براي خريد تجهيزات متناسب با دانشگاه هاي مربوطه از جمله مشكلاتي است كه سبب منتفع شدن برخي از دانشگاههاي خاص و محروم ماندن برخي ديگر از دانشگاههاي كشور شده است.

• عدم وجود عدالت منطقه اي

 در واقع در مواردي شاهد اين هستيم كه عدالت منطقه اي بين بخش‌هاي مختلف كشور وجود ندارد و برخي از مناطق محروم كشور از حداقل امكانات نيز برخوردار نيستند. به طور كلي دانشگاه شهرستان ها، عموما از امكانات كمتري نسبت به دانشگاههاي تهران برخوردارند اين در حالي است كه مي توان با ايجاد قطبهاي آزمايشگاهي در كشور، هر آزمايشگاه را در يك حوزه تجهيز كرد و همه امكانات را در دانشگاههاي تهران جمع نكرد.
همچنين لازم به ذكر است كه در اين فرآيند نيز دانشگاههاي بهره مند نيز عمدتا بجز دانشگاه خودشان، به هيچ كجا در رابطه با بهره وري خود و نتيجه در اختيار داشتن اين امكانات پاسخگو نيستند و نهادي براي بررسي ميزان اين كارآمدي و ايجاد مكانيزمهاي تشويقي و تنبيهي وجود ندارد.

• ناسازگار بودن دستگاهها و عدم تكميل زنجيره خريد

 در برخي از موارد دستگاههاي خريداري شده به علت وجود مساله تحريم از مكانهاي مختلفي (شركتهاي مختلف خارج از كشور) خريداري مي‌گردند و لذا با يكديگر سازگار نيستند (۱) و يك زنجيره كامل را شكل نمي‌دهند. به عبارت ديگر محصول خروجي از يك دستگاه به دلايل متعددي (از جمله عدم تناسب دقت دستگاهها) در دستگاههاي بعدي اين زنجيره قابل استفاده نيست. همچنين در مواردي كل دستگاههاي يك زنجيره كامل ساخت يا پژوهش بر روي مواد خريداري نمي‌گردد و ناقص بودن برخي از حلقه هاي اين زنجيره سبب مي‌شود تا برخي دستگاهها بالاجبار بلااستفاده باقي بمانند.

space

• عدم پيش بيني زيرساختهاي لازمه براي يك دستگاه

 در بسياري از موارد خريد دستگاه بدون فراهم كردن زيرساخت هاي فيزيكي و نيروي انساني مورد نياز صورت مي‌پذيرد. براي مثال برخي تجهيزات ميكروسكوپي به لرزش حساس هستند و نيازمند تمهيدات لازم از جمله ميز ضدلرزه مي‌باشند ‏[۱] . اين در حالي است كه اين دستگاههاي حساس بعضا در طبقات بالاي ساختمان آزمايشگاه نصب مي-شوند و لرزش ساختمان سبب عدم دقت دستگاه مي‌گردد(۲) .

• وجود رابطه در خريد تجهيزات

 در موارد مكرري مشاهده شده است كه وجود رابطه نقش اساسي در خريد صورت گرفته داشته است. در واقع وجود يك رابطه ميان يكي از اساتيد با يكي از مسئولين كشور سبب شده است تا دانشگاه مربوطه بودجه اي را بدون ضابطه دريافت كرده و صرف خريد يك دستگاه نمايد در حالي كه دانشگاه ديگري كه مستعدتر بوده و به شدت به دستگاه مزبور نياز داشته، از اين امكانات محروم باقيمانده است.

• كلاه برداري شركتهاي وارد كننده و عدم گارانتي

 با توجه به وجود تحريم، شركتهايي از اين فضا بهره برده و با داشتن ارتباطاتي در خارج از كشور، اقدام به خريد دستگاه مي‌نمايند. برخي از اين شركت به علت نياز شديد آزمايشگاهها به دستگاه از اين مساله سوء استفاده كرده و دستگاهها را با چند برابر قيمت اصلي شان به دانشگاهها و مراكز صنعتي كشور مي‌فروشند و بعضا خدمات پس از فروش مناسبي نيز ندارند و حتي دستگاه مربوطه را گارانتي نيز نمي‌نمايند. اين شركتها بعضا با رفتار غيرحرفه اي سالانه مبالغ كلاني فروش دارند. در مواردي مشاهده شده است كه سالها بعد از خريد دستگاه، دستگاه مربوطه راه اندازي نشده به صورتي كه زمان گارانتي و خدمات پس از فروش به پايان رسيده است. در مواردي نيز برخي تجهيزات جانبي با دستگاه اصلي تطابق پيدا نمي‌كند ‏[۱] .

• ضعف قرار دادنويسي

 نماينده دانشگاه در قرادها گاها اساتيد دانشگاه و يا تكنسين هاي دانشگاه هستند كه تجريه كافي در قرارداد نويسي ندارند. در نتيجه در برخي موارد قرارداد با زيركي اين شركتها تا حد زيادي يكسويه به نفع آنها نوشته مي‌شود. حتي در مواردي مساله به قرارداد ناقص و غير حرفه اي محدود نشده و گاهي فاكتور فروش به معناي قرارداد تلقي مي‌شود ‏[۱] .

• عدم اشتراك لينك خريد

 در موارد متعددي مشاهده مي‌شود كه تجربه دانشگاهها در رتبه بندي شركتها براي تعيين اولويت خريد و تشخيص شركتهاي خوب و كارامد از شركتهاي كلاه بردار و ناكارامد بدرستي به يكديگر منتقل نمي-شود و يك شركت كلاه بردار بارها و بارها در كشور سود جويي مي‌كند.

۱-۲- مشكلات مربوط به آزمايشگاهها

 بجز مشكلات حوزه خريد، برخي از مشكلات نيز به خود آزمايشگاهها بر مي‌گردند. اين مشكلات را مي‌توان در دو دسته مشكلات مديريتي و محيطي تقسيم بندي نمود.

۱-۲-۱- مشكلات مديريتي

• سيستم تعمير و نگهداري ضعيف
در آزمايشگاه هاي كشور دستگاه هايي وجود دارند كه سالهاست بلااستفاده باقي مانده اند. گم شدن كاتالوگ(۳) يك دستگاه و يا خراب شدن يك قطعه كوچك يك دستگاه از جمله مواردي هستند كه منجر به عدم استفاده از تجهيزات مي‌شوند(۴) . حتي در مواردي شاهد بوده ايم كه يك دستگاه چند صد ميليوني بدليل خراب شدن يك قطعه ۵۰ ميليوني سالها بلااستفاده باقيمانده است. بهانه تحريم در مواردي سبب مي شود تا دستگاههاي از كار افتاده مزبور مجددا خريداري شوند و اين ضرر قابل توجهي را به سيستم علم و فناوري كشور وارد مي كند.

• عدم وجود درك صحيح از بودجه تعمير و نگهداري
دانشگاهها معمولا در موقع خريد دستگاه حاضر هستند بودجه خوبي در اختيار آزمايشگاهها بگذارند، اما به هزينه هاي تعمير و نگهداري چندان واقف نيستند. بايد توجه داشت كه هزينه هاي تعمير و نگهداري بايستي به عنوان بخشي از هزينه هاي دستگاه از ابتدا ديده شود و به عنوان بخشي از بودجه خريد دستگاه درنظر گرفته شود. اما متاسفانه پس از خريد دستگاه و استقرار آن در آزمايشگاه ها بودجه مناسبي براي تعمير و نگهداري دستگاه در نظر گرفته نمي شود و همين عامل منجر به از كار افتادگي برخي از دستگاه ها در فرآيند فعاليشان مي شود.

البته در برخي موارد نيز ضعف متصدي آزمايشگاه در پيگيري تعمير يك دستگاه، اين دستگاه را در يك آزمايشگاه بلااستفاده باقي مي گذارد.

• نبود دوره هاي ارتقاي توانمندي تعميركاران
برخي از تعميركاران دستگاههاي داخل آزمايشگاهها، بر اساس تجربه و علاقه فردي خود دانش آموخته اند. هيچ دوره تخصصي اي كوتاه مدت و يا دانشگاهي براي تعميركاران وجود ندارد ‏[۱] . اين سبب شده است تا كسب دانش در اين بخش، فرآيندي هزينه بر بوده و با مشكلات متعددي مواجه باشد.

• در اختيار نبودن نمونه خراب، براي تجربه تعمير
تعمير و نگهداري برخي از دستگاهها نيز توسط تكنسين هاي آزمايشگاهها قابل انجام است اما بدليل اينكه كسب چنين تجربه اي نيازمند اين است كه فرد مزبور يك نسخه دستگاه را در اختيار داشته باشد، چنين چيزي در بسياري از موارد امكان تحقق پيدا نمي كند. در واقع بسياري از آزمايشگاهها دستگاه خراب در اختيار ندارند كه در اين صورت بايد يك دستگاه سالم خود را مدتي از سرويس دهي براي اين امر خارج كنند كه معمولا اجازه چنين مساله را نداشته و حتي ممكن است در صورتي خرابي دستگاه، تكنسين مربوطه مجبور شود هزينه هاي دستگاه مربوطه را تامين كند. لذا تجربه تعمير خيلي از دستگاهها در آزمايشگاهها به دليل ريسك بالاي اين كار شكل نمي گيرد.

• عدم استفاده از قابليت هاي تكميلي دستگاه
در مواردي مي توان با خريد برخي تجهيزات تكميلي از قابليت هاي تكميلي يك دستگاه استفاده كرد حال آنكه بدليل عدم تامين بودجه، اين قابليت ها بلااستفاده باقي مي ماند.

• ضابطه مند نبودن نحوه سرويس دهي به افراد
بخش ديگري از مشكلات مديريتي به نحوه سرويس دهي به افراد (بخصوص دانشجويان) بر مي گردد. برخي آزمايشگاهها كه تجهيزات گران قيمت دارند تكنسين و اپراتور ثابت ندارند و توسط دانشجويان عضو هيات علمي بدون ساعات مشخصي اداره مي شوند و در مورد نتايج ازمايش نيز كسي پاسخگو نيست ‏[۱] .

zabete

• قيمت بالاي ارائه خدمات و برخورد نامناسب پرسنل و تاخير در انجام كار
قيمت بالاي برخي از خدمات آزمايشگاهي و يا برخورد نامناسب پرسنل آزمايشگاه با افراد و انجام كار آنان با تاخير قابل ملاحظه از جمله مواردي هستند كه بهره وري استفاده از تجهيزات آزمايشگاهي را در كشور ما كاهش مي دهد.

• عدم سرويس دهي مناسب به دانشجويان غير آن دانشكده
در برخي از موارد نيز مسئولين آزمايشگاهها بدليل ضوابط دست و پاگير و يا نگراني از استهلاك دستگاهشان و يا حتي تنگ نظري هاي شخصي، به دانشجويان ساير دانشگاهها و يا حتي ساير دانشكده هاي يك دانشگاه سرويس نمي دهند و يا موانع زيادي را در اين مسير ايجاد مي كنند. اين افراد دستگاه را متعلق به خود دانسته و تعهدي نسبت به ارائه خدمات به ساير محققين كشور ندارند. رابطه مناسب برخي از اساتيد سبب مي شود تا مرتبا همكاريهاي بين دانشگاهي بين چند دانشگاه برقرار شود و مقالات و پايان نامه هاي مشتركي انجام شود در حالي كه بقيه دانشگاهها علي رغم داشتن دانشجويان مستعد و توانمند با شرايط به مراتب بهتر، از اين امكانات محروم بمانند.

• قوانين مالي حاكم بر آزمايشگاهها و انگيزش ناكافي براي ارائه خدمات مطلوب
بجز مسائل فوق قوانين مالي حاكم بر آزمايشگاهها نيز مشكل دارند. بر طبق اين قوانين حداكثر به اندازه يك كارمند خدماتي مي توان به پرسنل آزمايشگاه مبلغ پرداخت كرد. ساعات استفاده از يك دستگاه در شبانه روز نيز محدود است. حتي برخي دانشكده ها با ابلاغ بخشنامه هايي از مسئولين آزمايشگاهها مي خواهند كه در ساعات غير اداري (اغلب بعد از ۲ بعد ازظهر) درب آزمايشگاها بسته باشد ‏[۱] ‏[۱] .

• فرهنگ سازماني حاكم بر آزمايشگاهها و مراكز پژوهشي
فرهنگ سازماني حاكم بر آزمايشگاهها و مراكز پژوهشي نيز اغلب فرهنگ درستي نيست. در برخي از دانشگاههاي كشور اين تصور اشتباه وجود دارد كه اگر از يك دستگاه زياد استفاده شود كارايي آن پايين مي آيد. در حالي كه طراحي اكثر تجهيزات بر استفاده تمام وقت (۲۴ ساعته) و ۵ الي ۱۰ سال است و استفاده كم و منقطع باعث كاهش كارايي دستگاه مي شود. مثلا دستگاه ميكروسكوپ الكتروني اگر كم از آن استفاده شود به علت كارنكردن پمپ خلا و نفوذ گرد و غبار كارايي آن پايين مي آيد ‏[۱] .

• ضعف كاليبراسيون و دقت پايين خدمات ارائه شده
همچنين به صورت مكرر اتفاق مي افتد كه نتايج آزمايشات چندان معتبر نيست. اين مساله به ضعف كاليبراسيون دستگاهها بر مي گردد و محقق بدون اطلاع از چنين مساله اي دست به پژوهش و تحقيق زده و نتايجي را نيز بدست مي آورد و بعد در مرحله ارائه كارش در قالب يك مقاله يا پايان نامه با مشكل مواجه مي شود. متاسفانه هيچ مرجعي وجود ندارد تا اين آزمايشگاه ها را بدليل عدم توجه به بحث كاليبراسيون جريمه كند.

• نبود استاندارد
نبود استاندارد در آزمايشگاههاي كشور در موارد متعددي سبب ايجاد مشكلاتي براي كشور شده است. اين مساله بخصوص در حوزه تجاري سازي محصولات خود را به صورت پررنگ تري نشان مي دهد. به طور مثال هنگامي كه يك شركت تصميم به خريد محصولي مي گيرد در گام اول به بررسي استاندارد بودن محصول مي پردازد.

نداشتن استانداردهاي جهاني مورد تاييد از سوي آزمايشگاه هاي داخلي سبب مي شود تا نياز باشد محصول توليدي مجددا در يك آزمايشگاه خارجي داراي اين استاندارد تست شود كه بجز امكان لو رفتن تكنولوژي محصول مربوطه، هزينه هاي زيادي را نيز به محققين كشور تحميل مي كند. اين در حالي است كه گرفتن استاندارد بعضا با اندكي هزينه و برخي اصلاحات در برخي آزمايشگاهها كشور ممكن است و كيفيت آزمايش هاي آنان را نيز بالا خواهد برد و آنها ملزم خواهند شد تا به كاليبراسيون دائمي تجهيزات خود اهميت دهند.

• عدم درك صحيح جايگاه تكنسين هاي آزمايشگاهها
بحث ديگر در حوزه مشكلات آزمايشگاه به مسائلي بر مي گردد كه به نوعي با تكنسين هاي آزمايشگاه مرتبط است. به طور كلي نقش و جايگاه تكنسين ها در آزمايشگاهها بدرستي درك نمي شود. اين مساله بخصوص از اين جهت واجد اهميت است كه كار كردن با دستگاههاي پيشرفته نيازمند كسب مهارت و بعضا انجام مطالعات تخصصي بوده و نياز است تا فرد مربوطه در مواردي مكاتبات بين المللي نيز در راستاي آشنايي با بخش هاي مختلف دستگاه پيدا كند.

اما برخورد با تكنسين هاي آزمايشگاه شبيه به كارمندان معمول و نيروهاي خدماتي دانشگاه بوده و معيارهاي دقيقي براي سنجش كارآمدي آنها تدوين نشده است. اين در حالي است كه برخي نمونه هاي آزمايشگاهي براي طراحي، روشهاي مناسب نمونه سازي و آزمون داشته و نيازمند مطالعات ويژه‌اي است و روش روتين براي همه پژوهشها جواب نمي دهد. بدست آوردن نتايج مناسب براي برخي نمونه ها نياز به صرف وقت كافي براي نمونه سازي و مطالعه روشهاي استاندارد از مراجع علمي دارد ‏[۱] و تكنسين آزمايشگاههايي كه چنين وقتي را مصروف مي كنند به شدت بر كيفيت نتايج آزمايشات اثرگذار هستند.

• عدم آموزش تكنسين ها در خارج از كشور
برخي از دستگاهها به قدري پيچيده و داراي ابعاد متعدد هستند كه نياز است پرسنل آزمايشگاه در دوره هاي ويژه اي براي آشنايي با نحوه كار با آنها شركت كند. برخي از اين دوره ها خارج از توان تخصصي داخل كشور بوده و مي بايستي از دوره هاي خارج از كشور استفاده شود. اما اين مساله عمدتا توسط دانشگاههاي كشور درك نشده و چنين رديف بودجه هايي را نوعي اتلاف هزينه مي دانند.

• عدم آشنايي با برخي تجهيزات جديد
عدم آشنايي با تجهيزات جديد سبب مي شود كه برخي از اين تجهيزات جديد خريداري شده نيز مدتها بدليل عدم آشنايي پرسنل با آنها بلااستفاده باقي بمانند. بخصوص كه خريد اين تجهيزات به صورت قاچاقي بوده و شركت فروشنده نيز از خريدار واقعي و نهايي مطلع نيست و طبعا نمي تواند خدمات متعارفي مانند دوره هاي آموزشي كار با دستگاه و آشنايي با قابليت هاي دستگاه را ارائه دهد. لذا اين مساله سبب مي شود تا در موارد متعددي از همه قابليت هاي دستگاه استفاده نشود.

• عدم توجه به تجربيات ضمني
برخي از تجربيات كار با دستگاهها نيز از جنس تجربيات ضمني است كه در طي فرآيند كار حاصل مي شود و در هيچ متن مكتوب و رسمي اي قابل دسترسي نيست. لذا مكتوب نمودن اين تجربيات و انتقال آن به ساير آزمايشگاه هاي كشور امر مهمي است كه متاسفانه در كشور صورت نمي-پذيرد.

• ضعف سيستم تامين مالي پرسنل آزمايشگاهها
سيستم تامين مالي پرسنل آزمايشگاهها نيز سيستم چندان كارامدي نيست و نمي توان بين پرسنلي كه بيش از حد معمول بر روي دستگاهها وقت گذاشته و مرتبا آنها را سرويس مي كنند با پرسنلي كه با تاخير قابل توجه با هر خرابي در سيستم برخورد مي كنند، فرق گذاشت. اساسا سازوكار دقيقي براي شناسايي ميزان پويايي آزمايشگاهها و پرسنل آنها وجود ندارد و صرفا تشخيصِ فرديِ استاد مسئول آزمايشگاه ملاك است. اين مساله سبب مي شود تا انگيزه پرسنل پرتلاش نيز كم شده و در مواردي خود را در رده متوسط پرسنل قرار دهند.

۱-۲-۲- مشكلات محيطي
برخي از مشكلات آزمايشگاهها نيز محيطي بوده و لزوما به مديريت آزمايشگاه بر نمي گردد و خارج از دست حتي مسئولين يك دانشگاه مي باشد.

 

mohit

• امكانات و مواد اوليه پرمتقاضي در يك جا و بلااستفاده در جاي ديگر
كامل نبودن زنجيره دستگاههاي يك آزمايشگاه و غير سازگار بودن دستگاهها با يكديگر از جمله اين موارد است كه در قبل به آن اشاره شد. لازم به ذكر است كه بجز خود دستگاهها مواد اوليه (۵) نيز از موارد واجد اهميت در حوزه تجهيزات و خدمات آزمايشگاهي هستند. اين مواد كه نياز است از خلوص بالايي برخوردار باشند، به شدت گران بوده و به علت تحريم براحتي در اختيار محققين كشور قرار داده نمي شوند. تاريخ مصرف اين مواد نيز طبعا محدود است.

علي رغم موارد فوق الذكر در موارد متعددي مشاهده مي شود كه در حالي كه يك دستگاه در گوشه يك آزمايشگاهي در حال خاك خوردن بوده و يا مواد اوليه ارزشمندي همچنان بلااستفاده بوده و به تاريخ انقضاي خود نزديك مي شوند، در طرف مقابل آزمايشگاه ديگري براي تكميل زنجيره دستگاههاي خود به شدت به اين تجهيزات يا مواد نياز دارد (۶)، و دارنده و متقاضي حتي از وجود امكانات يكديگر مطلع نمي شوند كه بخواهند با يكديگر مذاكره اي را صورت دهند.

• عدم تامين بودجه براي خريد دستگاه
مشكل هميشگي ديگر در حوزه آزمايشگاههاي الكترونيك كشور، مشكل تامين بودجه است. همه آزمايشگاههاي كشور در جهت تامين تجهيزات خود نيازمند تامين بودجه هستند، اما مكانيزم اختصاص اين بودجه در كشور لزوما عادلانه نبوده و ارتباط گسترده اي با ارتباطات اساتيد آن دانشگاه با بيرون از دانشگاه دارد.

عدم سيستم تمايز بين آزمايشگاههاي كارآمد و ناكارآمد
به طور كلي در سيستم كنوني ميان آزمايشگاهي كه سرويس دهي خوبي به دانشجويان دارد و آزمايشگاه ديگري كه كارآمد عمل نمي نمايد تفاوت قابل ملاحظه اي وجود ندارد و حتي ممكن است آزمايشگاه متخلف به علت بهره مند بودن از ارتباطات بيشتر از امكانات بهتري نيز بهره مند شود.۱-۳- مشكلات حوزه ساخت

• ساخت دستگاه با در اختيار داشتن يك نمونه آزمايشگاهي
برخي از پرسنل كه خود دست به تعمير يك دستگاه مي زنند بعد از چند بار تعمير، توانمندي اين را كه دارند دستگاه مربوطه، يا برخي زيربخش هاي آنرا بسازند. منتهي چنين عملي نيازمند مقدماتي است كه در ساختار كنوني آزمايشگاه كشور وجود ندارد. چنين تجربه اي نيازمند باز كردن دستگاه و صرف وقت بر روي آن در جهت مهندسي معكوس است در حالي كه اين عمل بعضا معادل از كار افتادن آن بخش خاص از آزمايشگاه است. لذا اگر چنين دستگاههايي كه از كار افتاده اند و يا نسخه جديدتر آنها خريداري شده و نسخه قديمي تر آنها از رده خارج شده است در اختيار پرسنل علاقمند قرار بگيرد (۷)، اين افراد مي توانند با صرف هزينه كمتري به سعي و خطا بپردازند.

• تامين هزينه اوليه ساخت دستگاه با مشتري مجازي
همچنين ساخت نمونه اوليه يك دستگاه معمولا به علت سعي و خطاهاي متعدد با هزينه هاي زيادي مواجه است در حالي كه ساخت نمونه هاي بعدي با هزينه هاي كمتري قابل تحقق است. لذا اگر يك خريدار مجازي (۸) وجود داشته باشد كه حاضر باشد نمونه اوليه را حتي با قيمت بالاتر پيش خريد كند، امكان ساخت يك نمونه اوليه وجود دارد. البته در اين بين ممكن است بعضي مدعيان دروغين نيز ظهور كنند كه يا به صورت تعمدي و يا بدليل عدم درك دقيق از توانمنديهاي خود، ادعاهايي خلاف واقع مطرح كنند. لذا بايد ساز وكاري در جهت شناسايي توانمند واقعي با مدعي صرف وجود داشته باشد.

۱-۴- ضعف مديريت دانش بين آزمايشگاهها
ضعف انتقال و نشر دانش در ساختار كنوني آزمايشگاههاي كشور نيز بسيار ديده مي شود.

• عدم اطلاع مناسب از امكانات يك آزمايشگاه كشور توسط آزمايشگاهها ديگر
برخي امكانات و تجهيزات در يك آزمايشگاه كشور وجود دارد كه دانشگاهها يا مراكز ديگر كشور از آن بي اطلاعند. حتي در مواردي ديده شده است كه دو آزمايشگاه يك دانشگاه كشور نيز از جزئيات امكانات يكديگر بي اطلاعند. همچنين اين مديريت و انتشار دانش مي تواند كمك كند تا آزمايشگاهي كه در حال خريد يك دستگاه جديد است، قطعات يدكي و لوازم جانبي بيش از حد نياز خود سفارش بدهد تا قطعات يدكي مورد نياز يك آزمايشگاه ديگر نيز تامين بشود.

• عدم انتقال تجربه تعميركاران
موارد مشابهي در رابطه با قابليت هاي تعميراتي پرسنل نيز وجود دارد. در حالي كه يك دستگاه توسط تعميركار يك آزمايشگاه بارها و بارها تعمير شده است در آزمايشگاهي ديگر در كشور اين دستگاه مدتهاست كه به علت خرابي به گوشه اي افتاده است و اساسا آزمايشگاهها از توانمنديهاي تعميراتي يكديگر باخبر نمي شوند.
در مواردي هم كه اطلاع از وجود چنين توانمندي اي حاصل مي شود، بعضا برخي تعميركاران انگيزه كافي براي انتقال تجربه خود ندارند. اين در حالي است كه تعميركاران خبره مي توانند در يك سيستم كارامد، براي يكديگر كلاسهاي آموزشي برگزار كرده و بين خودشان دانشهاي ضمني را انتقال دهند.

• ريشه برخي كم توجهي هاي اساتيد دانشگاه به كارهاي عملي آزمايشگاهي
همچنين لازم به ذكر است كه تاييد نتايج و تفسير فعاليت هاي عملي، كار يك متخصص است و يك عضو هيات علمي انگيزه كافي براي اين مساله را ندارد ‏[۱] و اين مساله بر كيفيت تحقيقات دانشگاهي كشور در مواردي اثرگذار بوده است. در حقيقت فعاليتهاي عملي در آزمايشگاههاي كشور با مكانيزمهاي تشويقي خاصي براي اساتيد دانشگاه همراه نيست.

به ديگر سخن برخلاف رشته هاي پزشكي كه در آن يك جراحي موفق باعث ارتقاي رتبه علمي پزشك مي شود، در صنعت هر چقدر كه يك عضو هيات علمي با صنعت همكاري كند و يا در آزمايشگاه به محققين و دانشجويان خدمات بدهد در ارتقاي علمي وي اثري ندارد. ريشه اين مساله به آيين نامه ارتقاي اساتيد كشور بر مي گردد كه موضوع آن خارج از محدوده پوشش گزارش تحليلي كنوني است.

در ادامه ايده شبكه سازي مورد بررسي قرار خواهد گرفت. اين بررسي نشان دهد كه چگونه بسياري از مشكلات اين بخش توسط ايده شبكه آزمايشگاهها حل شده و يا از شدت مشكل آن كاسته خواهد شد.

—————————-
پي نوشت:
۱٫ Incompatible
۲٫ نمونه اي از اين مساله در دستگاه MBE در طبقه اول پژوهشكده ميكروالكترونيك دانشگاه علم و صنعت وجود دارد.
۳٫ به توجه به بحث تحريم و خريد قاچاقي دستگاه مزبور، بعضا امكان دريافت كاتالوگ از سازنده نيز وجود ندارد.
۴٫ نمونه اي از اين مساله در كوره هاي موجود در آزمايشگاه نيمه هادي دانشگاه صنعتي اميركبير مشاهده شده است كه البته بعدا با پيگيري يكي از اساتيد جديدالورود اين دانشگاه و به كمك يك شركت سازنده داخلي اين دستگاهها مجددا راه اندازي شدند.
۵٫ مواد اوليه مي تواند شامل مواد مصرفي (گازها)، قطعات يدكي، تجهيزات نمونه سازي (دستگاه پوشش طلا براي SEM يا دستگاه آلتراسونيك)، نمونه هاي استاندارد و مرجع (CRM) باشد ‏[۱] .

۶٫ نمونه اين مساله در مواد اوليه ارزشمند در مجموعه شهيد قندي مشاهده مي شود كه در بازه قابل توجهي بلااستفاده باقي مانده بودند.
۷٫ بعضا اين دستگاهها در كشور دور ريخته مي شود يا به انبار دانشكده ها سپرده مي شود در حالي كه دانشگاه ديگري به شدت به اين دستگاه نسخه قديمي هم محتاج است.
۸٫ Virtual costumer

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *