بررسی وضعیت صنایع الکترونیک در ایران و دنیا

صنعت الکترونيک داراي ويژگي هاي منحصر بفردي است و يکي از مهمترين صنايع در جهان مي باشد. مهمترين ويژگي هاي صنایع الکترونیک را مي توان موارد زير دانست:

• حجم بسيار بالا از توليد ناخالص جهاني و تجارت جهاني
• مصرف انرژي پايين و توليد آلاينده هاي کم
• ارزش افزوده بسيار بالا در مقايسه با ساير صنايع
• رشد ارزش افزوده
• عام بودن و کاربرد در طيف وسيعي از صنايع
• دارا بودن کاربردهاي بسيار دفاعي و قدرت آفريني براي کشورها

بررسی وضعیت صنایع الکترونیک در ایران و دنیا

بر اساس آمارهاي پايگاه داده ي مرکز تجارت بين المللي در سال  ۲۰۱۲، نزديک به ۱٫۴ تريليون دلار از حجم تجارت جهاني مربوط به صنعت الکترونيک بوده است. اين مقدار معادل ۷٫۷ در صد از تجارت جهاني مي باشد که جايگاه سوم تجارت جهاني را به خود اختصاص داده است.

صنايع الکترونيک از صنايعي مي باشند که انرژي مصرفي در آنها بسيار پايين و بوده و آلودگي بسيار کمي نيز توليد مي کنند. بر اساس داده هاي مربوط به فهرست انتشار مواد سمي در آمريکا (TRI[1])، صنايع الکترونيکي از پاک ترين صنايع در اين کشور مي باشد.

از لحاظ ارزش افزوده نيز اين صنايع برترين جايگاه  را در ميان صنايع مختلف در اختيار دارند. بر اساس اطلاعات منتشره از سوي سازمان توسعه ي صنعتي سازمان ملل متحد، صنايع راديو و تلويزيون و وسايل ارتباطات در سال ۲۰۰۹ بيشترين ميزان ارزش افزوده را در ميان تمامي صنايع مختلف دارا بوده اند. همچنين تنها صنعتي که نرخ رشد ارزش افزوده ي آن مثبت بوده است همين گروه بوده است؛ در حالي که ساير صنايع با کاهش ميزان ارزش افزوده ي خود مواجه بوده اند.

صنایع الکترونیک

صنایع الکترونیک از جمله صنايع پايه و زيرساختي بوده و اصطلاحا از صنايع عام[۲] مي باشد. امروزه نوآوري ها در بسياري از صنايع با الکترونيکي کردن آن صورت مي پذيرد. براي مثال امروزه در خودروهاي توليدي جهاني حدود ۳۰ درصد از ارزش افزوده کل خودرو از تجهيزات الکترونيکي آن ايجاد ميگردد. به طور کلي مي توان حوزه هاي کاربرد صنايع الکترونيک را در ۱۱ بخش زير طبقه بندي نمود:

ميکروالکترونيک (شامل سه حوزه طراحي، ساخت و نرم افزار)؛

• الکترونيک در کامپيوتر؛
• الکترونيک در مخابرات و شبکه؛
• الکترونيک مصرفي (الکترونيک در لوازم خانگي و صوتي و تصويري و …)؛
• الکترونيک در خودرو (الکترونيک خودروهاي معمولي، هيبريدي و برقي)؛
• الکترونيک در صنعت و اتوماسيون (قطعات الکترونيکي ماشين آلات صنعتي)؛
• الکترونيک در تجهيزات پزشکي؛
• الکترونيک در انرژي (پنلهاي خورشيدي، سيستمهاي کنترلي مولدهاي بادي و …)؛
• الکترونيک در مصارف نظامي و فضايي؛
• الکترونيک در ادوات اندازه گيري و تست؛
• قطعات الکترونيکي (مقاومت، خازن، ترانزيستور و …).

همچنين کاربردهاي دفاعي گسترده ي اين صنعت و راهبردي بودن آن براي  امنيت کشورها اهميت مضاعفي به اين صنعت داده است. به گونه اي که بدون در اختيار داشتن اين صنعت، امنيت ملي کشورها بسيار آسيب پذير خواهد بود. مجموعه ي اين عوامل بيانگر آنست که اين صنعت از جايگاه بسيار بالايي در دنياي امروز برخوردار بوده و نقش مهمي در توسعه ي صنعتي و اقتصادي و امنيت کشورها دارا مي باشد.

علاوه بر مطالب فوق برخي ويژگي هاي خاص کشور ما نيز به اهميت مضاعف اين صنعت براي ما افزوده است. اين ويژگي ها عبارتند از:

• سرمايه کم مورد نياز براي ايجاد اشتغال
• بازار نسبتا قابل توجه داخلي
• وجود نيروي انساني متخصص قابل توجه در کشور

ویژگی صنایع الکترونیک در ایران

نسبت سرمايه به اشتغال در صنایع الکتریکی و الکترونیکی در کشور ما در سال ۱۳۹۰ حدود ۳۸ ميليون تومان به ازاي ايجاد هر شغل برآورد شده است. در حالي که در صنايع ديگري همچون سيمان اين رقم برابر ۵۰۰ ميليون تومان، در صنايع پتروشيمي اين رقم برابر ۴۱۰ ميليون تومان و در صنايع آهن و فولاد برابر ۲۹۰ ميليون تومان ميباشد. بنابراين مي‌توان با سرمايه گذاري در اين صنعت، اشتغال بيشتري را در مقايسه با ساير صنايع ايجاد نمود و همزمان ارزش افزوده ي بيشتري را نيز ايجاد کرده و کشور را به لحاظ تکنولوژيکي نيز توسعه داد.

حجم بازار فعال شده اين صنعت در کشور رقم قابل توجهي مي باشد. حجم کل بازار تجهيزات الکتريکي و الکترونيکي قريب به ۱۵ ميليارد دلار تخمين زده ميشود؛ که ازين مقدار حدود نيمي از آن مربوط به صنايع الکترونيک مي باشد. در صورتي که بازارهاي فعال نشده اي همچون الکترونيک خودرو نيز به آن افزوده گردد اين مقدار بسيار بيشتر خواهد گرديد.

از سوی دیگر حجم بسيار بالاي فارغ التحصيلان در رشته هاي مرتبط با برق و کامپيوتر که امکان اشتغال در صنعت الکترونيک را دارا مي باشند يک ظرفيت ناخواسته را براي توسعه ي اين صنعت در کشور فراهم نموده است. در سال ۱۳۸۹ در مقطع کارداني ۵۴٫۷ درصد، در مقطع کارشناسي ۴۲ درصد، در مقطع کارشناسي ارشد ۲۸٫۷ درصد و در مقطع ۲۶٫۱ درصد از کل دانشجويان رشتههاي فني و مهندسي در رشتههاي مهندسي برق و کامپيوتر مشغول به تحصيل بوده اند.

  • حجم تجارت جهانی

بیش از ۷۰ درصد از ۲,۳۳۸ میلیارد دلار تجارت جهانی تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی در سال ۲۰۱۲ در ۱۰ گروه محصولی نشان داده شده در نمودار زیر جای گرفته است، که از این میان دو گروه «مدارهای مجتمع» و «تجهیزات مخابراتی» به تنهایی نزدیک به ۴۰ درصد از تجارت جهانی در سال ۲۰۱۲ را به خود اختصاص داده اند.

  • تجارت جهانی تجهیزات الکتریکی و الکتریکی در ۱۰ گروه محصولی اول دنیا از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۲

گروه محصولات مدارهای مجتمع شامل انواع پردازنده، کنترل کننده، حافظه و ادوات مربوطه می باشد. کل صادرات جهانی این گروه محصولی نزدیک به ۴۵۰ میلیارد دلار است که ۴۰۰ میلیارد دلار از این رقم که معادل ۹۰ درصد از تجارت جهانی است، توسط ۱۰ کشور صورت میپذیرد.

گروه محصولات تجهیزات مخابراتی شامل انواع ادوات مصرفی مخابراتی (مثل گوشیهای تلفن ثابت و همراه) و همچنین تجهیزات شبکه های مخابراتی است، البته بیش از ۳۰ درصد از تجارت جهانی این گروه مربوط به گوشیهای تلفن همراه میباشد. در مجموع صادرات جهانی این گروه بالغ بر ۴۰۰ میلیارد دلار است که بالغ بر ۳۳۰ میلیارد دلار از این رقم (معادل ۸۲%) توسط ۱۰ کشور صورت می‌گیرد. در سال ۲۰۱۲، ۳۰درصد از واردات دنیا در این زمینه متعلق به دو کشور چین و ایالات متحده آمریکا بوده است. جمهوری اسلامی ایران در جایگاه ۵۵ این لیست قرار دارد و در سال۲۰۱۲، ۳٫۶۴ میلیارد دلار یعنی معادل ۰٫۱۶% از کل تجارت جهانی این محصول، واردات داشته است. جایگاه جمهوری اسلامی ایران در فهرست صادرکنندگان این محصولات رتبه ۹۰ میباشد.

  • سطح فناوري

سازمان همکاري اقتصادي و توسعه، طبقه بندی از صنايع توليدي بر مبناي شدت تحقيق و توسعه انجام داده است و بر اساس آن صنايع در چهار گروه زیر قرار گرفته اند:

• صنايع با فناوري بالا
• صنايع با فناوري متوسط و بالا
• صنايع با فناوري متوسط و پايين
• صنايع با فناوري پايين

 

high tech industries

 

شکل ۱: هزينه هاي تحقيق و توسعه کشورهاي عضو سازمان همکاري اقتصادي و توسعه در رشته فعاليتهاي مختلف

در اين طبقه بندي کدهاي آيسيک در يکي از دسته هاي ذکر شده قرار گرفته اند.

کدهاي آيسيک ۳۰، ۳۲ و ۳۳ عموما مربوط به صنايع الکترونيک مي باشند که همه در حوزه ي صنايع با فناوري بالا قرار گرفته اند. اين شکل بيانگر بالا بودن شدت تحقيق و توسعه در صنايع الکترونيکي دارد.


[۱] Toxics Release Inventory

[۲] Generic

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *